| Önsöz İnsanlık
topluluğunun bütün üyelerinde bulunan onurun; eşit
ve başkasına aktarılamaz hakların tanınması, dünyada
özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğu,
İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesi insanlık
vicdanını isyana yönelten zorbalıklara yol açmış olduğu
ve insanları korku ve yoksulluktan kurtulmuş, söz
ve inanç özgürlüğüne kavuşmuş bir dünya kurulması
insanoğlunun en yüksek ideali olarak ilan edilmesi
olduğu,
İnsanın baskıya, baskı yönetimine karşı son çözüm
olarak ayaklanmak zorunda kalmaması için, insan haklarının
bir hukuk düzeniyle korunması bir zorunluluk olduğu,
Devletler arasında dostça ilişkilerin geliştirilmesi
zorunlu olduğu,
Birleşmiş Milletleri Halkları Antlaşma'da, insanın
temel haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine,
erkek ve kadınların eşitliğine olan inançlarını bir
kez daha açıklamış oldukları ve toplumsal ilerlemeyi
kolaylaştırmaya, daha geniş bir özgürlük içerisinde,
daha iyi yaşam koşulları oluşturmaya karar verdiklerini
bildirmiş bulundukları,
Üye devletler, Birleşmiş Milletler örgütü ile işbirliği
yaparak, insan haklarına ve temel özgürlüklere bütün
dünyaca saygı gösterilmesinin sağlanmasını üstlenmiş
oldukları,
Bu hak ve özgürlüklerin herkesçe özdeş biçimde anlaşılması,
yukarıdaki üstlenmenin yerine getirilmesi açısından
çok büyük önem taşıdığı için,
Genel Kurul
Toplumun her bir birey ve her bir organının, bu Bildirge'yi
her zaman göz önünde tutarak, söz konusu hak ve özgürlüklere
saygıyı geliştirmek için eğitim ve öğretim yoluyla
ve gerek üye devletlerin halkları arasında, gerek
üye devletlerin yönetimi altındaki bölgelerin halkları
arasında bu hak ve özgürlüklerin evrensel ve etkin
biçimde benimsenmesi ve uygulaması için giderek gelişen
ulusal ve uluslararası önlemler aracılığıyla harcayacağı
çabalarda bütün halklar ve devletler için ortak standart
olarak işbu Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi'ni ilan
eder.
Madde 1: Bütün insanlar özgür; onur
ve hakları yönünden eşit doğarlar. Akıl ve vicdana
sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşçe davranmalıdırlar.
Madde 2: Herkes, ırk, renk, cins,
dil, din, siyasal ya da her hangi bir başka inanç,
ulusal ya da toplumsal köken, varlıklılık, doğuş ya
da herhangi bir başka ayrım gözetilmeksizin bu Bildirge'de
açıklanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden
yararlanabilir.
Bundan başka, ister bağımsız ülke uyruğu olsun, isterse
bağımlı, özerk olmayan ya da başka bir egemenlik kısıtlamasına
bağlı ülke uyruğu olsun, bir kişi hakkında, uyruğu
bulunduğu devlet ya da ülkenin siyasal, adli ya da
uluslararası durumu bakımından hiçbir ayrım gözetilmeyecektir.
Madde 3: Yaşamak, özgürlük ve kişi
güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul
olarak kullanılamaz; kölelik ve köle alım satımı her
türlü biçimiyle yasaktır.
Madde 5: Hiç kimse işkenceye ya
da acımasız, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza
ya da muameleye uğratılamaz.
Madde 6: Herkes, nerede olursa olsun,
kişiliğinin tanınması hakkına sahiptir.
Madde 7: Yasa önünde herkes eşittir
ve herkes ayrım gözetilmeksizin yasanın koruyuculuğundan
eşit olarak yararlanma hakkını taşır. Herkesin, bu
Bildirge'ye aykırı her türlü ayrıma ve bu tür ayrım
gözetici işlemler için yapılacak her türlü kışkırtmaya
karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde 8: Her kişinin, kendisine
Anayasa ya da yasa ile tanınan temel haklara aykırı
işlemlere karşı ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu
önlemlerinden yararlanma hakkı vardır.
Madde 9: Hiç kimse, keyfi olarak
tutuklanamaz, alıkonulamaz, sürülemez.
Madde 10: Herkes, haklarının ve
ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteliği
taşıyan herhangi bir suçlamanın saptanmasında, davanın
bağımsız ve tarafsız bir mahkemece, tam bir eşitlikle,
adil ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.
Madde 11: (1) Bir suç işlemekten
sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün
güvencenin sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama
ile yasaca suçlu olduğu saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
(2) Hiç kimse, gerçekleştiği sırada ulusal ya da uluslararası
hukuka göre suç oluşturmayan eylem ya da ihmalden
dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun işlendiği
sırada uygulanan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12: Hiç kimse, özel yaşamı,
ailesi, konutu ya da yazışması konularında keyfi müdahaleye,
onuruna ve adına karşı saldırıya uğrayamaz. Herkesin,
bu müdahale ve saldırılara karşı yasa ile korunmaya
hakkı vardır.
Madde 13: (1) Herkes, herhangi bir
devletin sınırları içinde özgürce dolaşma ve oturma
hakkına sahiptir.
(2) Herkes, kendi ülkesi dahil herhangi bir ülkeden
ayrılma ya da kendi ülkesine yeniden dönme hakkına
sahiptir.
Madde 14: (1) Herkesin, zulüm karşısında,
başka ülkelere sığınma hakkı vardır.
(2) Bu hak, adi bir suçla ya da Birleşmiş Milletler
ilke ve amaçlarına aykırı eylemlerle ilgili kovuşturmalar
halinde, ileri sürülemez.
Madde 15: (1) Herkesin bir yurttaşlığa
hakkı vardır.
(2) Hiç kimse, yurttaşlığından ya da yurttaşlığını
değiştirme hakkından keyfi bir biçimde yoksun bırakılamaz.
Madde 16: (1) Evlenme çağına gelen
her erkek ve kadın, ırk, uyruk ya da din bakımından
hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın evlenme ve aile
kurma hakkına sahiptir. Söz konusu kişiler, evlenme
konusunda, evlilik süresince ve evliliğin sona ermesinde
eşit haklara sahiptirler.
(2) Evlenme ancak, evleneceklerin özgür ve tam rızası
ile gerçekleştirilebilir.
(3) Aile toplumun doğal ve temel öğesidir ve toplum
ve devletçe korunur.
Madde 17: (1) Herkesin, tek başına
ya da başkalarıyla birlikte mal ve mülk edinme hakkı
vardır.
(2) Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun
bırakılamaz.
Madde 18: Herkesin düşünce, vicdan
ve din özgürlüğüne hakkı vardır; bu hak din ya da
inanç değiştirme; dinini ya da inancını tek başına
ya da topluca, açık ya da özel olarak öğretim, uygulama,
tapınma ve anma bağlamında açığa vurma özgürlüğünü
içerir.
Madde 19: Herkesin düşün ve anlatım
özgürlüğüne hakkı vardır; bu özgürlük düşüncelerinden
dolayı rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz konusu
olmaksızın bilgi ve düşünceleri her araçta arama,
elde etme ve yayma hakkını içerir.
Madde 20: (1) Herkesin barışcıl
biçimde toplanma ve dernek kurma özgürlüğü vardır.
(2) Hiç kimse bir derneğe girmeğe zorlanamaz.
Madde 21: (1) Herkesin, doğrudan ya da özgürce seçilmiş
kişiler aracılığıyla ülkesinin kamu yönetimine katılma
hakkı vardır.
(2) Herkes ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak
yararlanma hakkına sahiptir.
(3) Halkın iradesi, hükümet erkinin temelidir; bu
irade, gizli ya da buna denk bir yöntemle yapılacak
ve genel ve eşit oy verme yoluyla gerçekleşecek olan
dönemsel ve dürüst seçimle belirir.
Madde 22: Her kişinin, toplumun
bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe; onuru için ve
kişiliğinin özgürce gelişmesi için zorunlu olan ekonomik,
toplumsal ve kültürel hakların, ulusal çaba ve uluslararası
işbirliği yoluyla ve her devletin örgütleriyle ve
kaynaklarıyla orantılı olarak gerçekleştirilmesine
hakkı vardır.
Madde 23: (1) Herkesin çalışmaya,
işini özgürce seçmeye, adil ve elverişli çalışma koşullarına
ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır.
(2) Herkesin hiçbir ayrım gözetilmeksizin, eşit çalışma
karşılığı eşit ücrete hakkı vardır.
(3) Çalışan herkesin, kendisine ve ailesine insanlık
onuruna uygun bir yasayış sağlayan, gerekirse her
türlü sosyal güvenlik araçlarıyla da desteklenen bir
ücrete hakkı vardır.
(4) Herkesin, çıkarlarının korunması için başkaları
ile birlikte sendika kurmaya ve kurulu bir sendikaya
katılmaya hakkı vardır.
Madde 24: Herkesin, çalışma saatlerinin
makul ölçüde sınırlandırılması ve belirli aralıklarla
ücretli izin dahil olmak üzere, dinlenme ve boş zamanlarını
değerlendirme hakkı vardır.
Madde 25: (1) Herkesin gerek kendisi,
gerek ailesi için yiyecek, giyecek, konut, sağlıksal
bakım, gerekli toplumsal hizmetler de içinde olmak
üzere sağlığına ve esenliğine uygun bir yaşam düzeyine;
işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılıkta ya
da geçim olanaklarından kendi iradesi dışında yoksul
kaldığı başka durumlarda, güvenliğe hakkı vardır.
(2) Analık ve çocukluk özel bakım ve yardım hakkı
doğurur. Bütün çocuklar, ister evlilik içinde, ister
evlilik dışında doğsunlar, eşit sosyal güvenlikten
yararlanırlar.
Madde 26: (1) Herkesin eğitim hakkı
vardır. Eğitim hiç olmazsa ilk ve temel eğitim evrelerinde
parasız olmalıdır. İlk eğitim zorunludur. Teknik ve
mesleki eğitimden herkes yararlanabilmeli ve yüksek
öğretim, başarıya göre, herkese tam bir eşitlikle
açık olmalıdır.
(2) Eğitim, insan kişiliğinin tam gelişmesini, insan
haklarıyla temel özgürlüklere saygının güçlenmesini
amaç olarak almalıdır. Eğitim bütün uluslar, ırklar
ve dini topluluklar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu
güçlendirmeli ve Birleşmiş Milletler'in barışın sürdürülmesi
yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
(3) Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türü için
öncelikli seçme hakkına sahiptir.
Madde 27: (1) Herkes, toplumun kültürel
etkinliklerine özgürce katılma, güzel sanatları tatma,
bilim alanındaki ilerlemelerden ve bunların nimetlerinden
yararlanma hakkına sahiptir.
(2) Herkesin, sahibi bulunduğu her türlü bilim, yazın
ya da sanat yapıtlarından kaynaklanan ahlaki ve maddi
çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28: Herkesin, bu Bildirge'de
yer alan hak ve özgürlüklerin tam olarak uygulanmasını
sağlayacak bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı
vardır.
Madde 29: (1) Herkesin, kişiliğinin
özgürce ve tam gelişmesine olanak sağlayan topluluğa
karşı ödevleri vardır.
(2) Herkes, haklarını kullanmak ya da özgürlüklerinden
yararlanmak konusunda, salt başkalarının hak ve özgürlüklerinin
tanınmasını ve bunlara saygı gösterilmesini sağlamak
amacıyla ve demokratik bir toplumda törenin, düzenin
ve genel esenliğin haklı gereklerini karşılamak için
yasa ile saptanmış olan sınırlamalara bağlıdır.
(3) Bu hak ve özgürlükler, hiçbir biçimde, Birleşmiş
Milletler'in amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30: Bu bildirgenin hiçbir
unsuru, içinde açıklanan hak ve özgürlüklerin bir
devlet, topluluk ya da bireyce ortadan kaldırılmasını
amaçlayan bir etkinlik ya da girişime hak verir biçimde
yorumlanamaz.
|